I. Minh Đức Hoài Trinh, Nhà Thơ, Nhà Văn, Phóng Viên Chiến Trường
Minh Đức Hoài Trinh tên thật là Võ Thị Hoài Trinh, sinh năm 1930 và mất năm 2017 tại Hoa Kỳ, thọ tám mươi bảy tuổi.
Bà từng du học tại Pháp. Trở về Việt Nam, ngoài việc vừa là nhà văn vừa là phóng viên báo chiến trường, bà còn có một thời gian dạy khoa báo chí tại viện Đại Học Vạn Hạnh.
Và, bà còn là một nhà thơ.
Tuy làm thơ không nhiều nhưng bà lại nổi tiếng nhờ thơ, sau khi Phạm Duy phổ hai bài thơ của bà thành hai ca khúc cùng tên là Kiếp Nào Có Yêu Nhau vào khoảng năm 1960 và Đừng Bỏ Em Một Mình vào năm 1970.
Cả hai bài thơ Kiếp Nào Có Yêu Nhau lẫn Đừng Bỏ Em Một Mình đều được Minh Đức Hoài Trinh viết bằng thể thơ năm chữ.
******
II. Bài Thơ Kiếp Nào Có Yêu Nhau Của Minh Đức Hoài Trinh
Kiếp Nào Có Yêu Nhau
Anh đừng nhìn em nữa
Hoa xanh đã phai rồi
Còn nhìn em chi nữa
Xót lòng nhau mà thôi
Người đã quên ta rồi
Quên ta rồi hẳn chứ
Trăng mùa thu gãy đôi
Chim nào bay về xứ
Chim ơi có gặp người
Nhắn giùm ta vẫn nhớ
Hoa đời phai sắc tươi
Đêm gối sầu nức nở
Kiếp nào có yêu nhau
Nhớ tìm khi chưa nở
Hoa xanh tận nghìn sau
Tình xanh không lo sợ
Lệ nhòa trên gối trắng
Anh đâu, anh đâu rồi
Rượu yêu nồng cay đắng
Sao cạn mình em thôi.
******
II.1. Anh Đừng Nhìn Em Nữa
Anh đừng nhìn em nữa
Hoa xanh đã phai rồi
Còn nhìn em chi nữa
Xót lòng nhau mà thôi
Mở đầu bài thơ là câu van nài của tác giả, anh đừng nhìn em nữa. Em, đóa hoa xanh thuở nào, giờ đây đã tàn phai hương sắc. Sắc kém màu, hương cũng nhạt nhẽo, vô duyên.
Em đã nói đến như thế rồi, mà anh vẫn còn nhìn em chi nữa. Ánh nhìn ấy của anh, là từ trái tim yêu thương của anh dành cho em, như ngày nào, hay chỉ là ánh nhìn của thương hại, tội nghiệp, không đành nỡ, với em thôi?
Yêu thương em ư? Em có còn gì đâu, mà thương, mà yêu kia chứ. Còn tội nghiệp, thương hại, không đành bỏ em ư? Càng không nên. Em chẳng trông mong chi điều ấy. Nếu có, thì cũng chỉ làm thêm xa xót lòng nhau.
Nên xin đừng, xin anh đừng nhìn em như thế nữa!
******
II.2. Người Đã Quên Ta Rồi
Người đã quên ta rồi
Quên ta rồi hẳn chứ
Trăng mùa thu gãy đôi
Chim nào bay về xứ
Nếu như khổ thơ thứ nhứt là đối thoại, thì sang khổ thơ thứ hai, tác giả lại chuyển thành độc thoại.
Mở đầu đoạn độc thoại là câu khẳng định, người đã quên ta rồi.
Nhưng vừa mới khẳng định xong, tác giả lại giật mình, hốt hoảng, như không muốn tin, như muốn phủ nhận ngay lập tức lời khẳng định vừa mới rồi của mình, bèn thảng thốt hỏi lại: quên ta rồi hẳn chứ?
Quên ta rồi hẳn chứ? Nghĩa là, có thiệt là quên hẳn chưa? Hay quên đó mà còn nhớ đó? Hay là nhớ nhớ quên quên?
Nghĩa là, người hỏi còn níu kéo. Nghĩa là, người hỏi không muốn chấp nhận điều đó, ngay cả khi nó đã hiển nhiên.
Điều đó là điều gì? Không muốn chấp nhận điều gì? Điều đó là, anh vẫn không thể quên em. Không muốn chấp nhận điều, anh đã quên hẳn em.
Không muốn.
Trăng mùa thu là trăng của đoàn viên, nên trăng vào mùa thu, đẹp nhứt, nên trăng vào mùa thu, sáng nhứt, nên trăng vào mùa thu, tròn nhứt.
Nhưng giờ đây, cũng là trăng mùa thu, mà tác giả nghe như trăng đã gãy đôi rồi. Trăng gãy đôi, từ lúc anh rời em. Trăng gãy đôi, từ lúc, như chim kia, anh quay về núi cũ, anh quay về cố xứ.
******
II.3. Nhắn Giùm Ta Vẫn Nhớ
Chim ơi có gặp người
Nhắn giùm ta vẫn nhớ
Hoa đời phai sắc tươi
Đêm gối sầu nức nở
Từ độc thoại, tác giả lại quay trở về đối thoại. Bà thiết tha lời cùng bầy chim, vừa vụt qua bầu trời, chim ơi có gặp người, nhắn giùm ta vẫn nhớ.
Ta nhớ người, ta nhớ người nhiều lắm. Ta nhớ tình ta với người, ngọt ngào và đầm ấm.
Hoa đời thì vẫn phai dần sắc tươi, nghĩa là, mất dần đi vẻ rực rỡ ban đầu, theo quy luật khắc nghiệt của thời gian, theo quy luật vô thường của pháp. Con người cũng thế, hao hụt dần tuổi xuân, mất mát dần vẻ xinh tươi, đẹp đẽ.
Để đêm đêm, ta gối đầu lên sầu mà nức nở.
Nức nở một mình ta. Ai nào hay, nào biết!
******
II.4. Kiếp Nào Có Yêu Nhau
Kiếp nào có yêu nhau
Nhớ tìm khi chưa nở
Hoa xanh tận nghìn sau
Tình xanh không lo sợ
Nếu đến một kiếp nào đó, đôi ta hội đủ nhân duyên, duyên phận, để lại tiếp tục gắn bó, để lại tiếp tục một tình yêu được định sẵn, sâu đậm, bền lâu, thì anh nhớ nha, nhớ tìm em, khi em còn chưa sinh ra, như loài hoa hương sắc mà mong manh kia, còn chưa hình thành, hé nụ.
Anh vào đời rồi, mà em chưa nảy mầm, trổ đóa, thì may ra, em mới được thỏa thuê nỗi khát khao bên anh từng giờ từng phút, thì may ra, em mới được trọn vẹn trăm năm cùng anh, mối lương duyên tiền định.
Hoa sẽ xanh đến tận nghìn sau, như chúng mình, không bao giờ già, không bao giờ chết. Sự sống của chúng ta, tiếp nối, luân hồi, mãi mãi, không dừng, không ngừng, như những đợt sóng nổi, sóng ngầm từ đại dương, nghìn năm vẫn chưa một lần dừng, chưa một lần ngừng, vỗ vào bờ miên man, đều đặn.
Và tình yêu của chúng mình cũng sẽ xanh như thế, xanh mãi, xanh hoài, để em thôi không còn lo sợ, sợ tình mình tan, lo tình mình gãy.
Để em thôi không còn lo, hương sắc em rồi phai, sắc hương em rồi tàn. Để em thôi không còn sợ, sợ xấu xí trong mỗi lần anh nhìn, sợ già cỗi trong mỗi lần anh ngắm.
Không sợ anh bỏ rơi. Không lo anh, như chim kia, bay về cố xứ!
******
II.5. Anh Đâu Anh Đâu Rồi
Lệ nhòa trên gối trắng
Anh đâu, anh đâu rồi
Rượu yêu nồng cay đắng
Sao cạn mình em thôi.
Hội thoại xong thì lại trở về độc thoại, tác giả cứ quay cuồng như thế, dù có cố gắng cách nào, cũng vẫn mãi loay hoay, không làm sao mà thoát ra khỏi vòng nhân sinh loanh quanh, luẩn quẩn, có rồi không, được rồi mất, vui rồi buồn, sinh rồi tử.
Đêm đã gần chuyển sang ngày, lệ em đã ướt nhòa gối trắng. Chiếc gối trắng trinh nguyên, như trinh nguyên tình em, trao về anh, duy nhứt.
Anh đang đâu, đang đâu? Có thấu cho tình em? Có thấu cho buồn em? Chén rượu yêu, sao phải cạn một mình?
Rượu cạn một mình, nên vừa nồng, vừa đắng, lại vừa cay!
******
III. Ca Khúc Kiếp Nào Có Yêu Nhau Của Phạm Duy
Kiếp Nào Có Yêu Nhau
Đừng nhìn em nữa anh ơi
Hoa xanh đã phai rồi
Hương trinh đã tan rồi
Đừng nhìn em, đừng nhìn em nữa anh ơi
Đôi mi đã buông xuôi
Môi răn đã quên cười
Hẳn người thôi đã quên ta
Trăng thu gãy đôi bờ
Chim bay xứ xa mờ
Gặp người chăng, gặp người chăng, nhắn cho ta
Hoa xanh đã bơ vơ
Đêm sâu gối ơ thờ
Kiếp nào có yêu nhau
Thì xin tìm đến mai sau
Hoa xanh khi chưa nở
Tình xanh khi chưa lo sợ
Bao giờ có yêu nhau
Thì xin gạt hết thương đau
Anh đâu, anh đâu rồi?
Anh đâu, anh đâu rồi?
Đừng nhìn nhau nữa anh ơi
Xa nhau đã xa rồi
Quên nhau đã quên rồi
Còn nhìn chi, còn nhìn chi nữa anh ơi
Nước mắt đã buông xuôi
Theo tiếng hát qua đời
Đừng nhìn nhau nữa, anh ơi!
Từ bài thơ có năm khổ, khi chuyển sang ca khúc, Phạm Duy cũng chia thành năm đoạn tương tự.
Nhưng trong khổ đầu, Phạm Duy chỉ giữ lại hai câu đầu, và ông viết mới hoàn toàn các câu: Hương trinh đã tan rồi /… / Đôi mi đã buông xuôi / Môi răn đã quên cười.
Tương tự như vậy, trong khổ thứ tư và năm, Phạm Duy bỏ hẳn các câu: Lệ nhòa trên gối trắng / … / Rượu yêu nồng cay đắng / Sao cạn mình em thôi, và thay vào đó, là các câu mới hoàn toàn: Thì xin gạt hết thương đau / … / Đừng nhìn nhau nữa anh ơi / Xa nhau đã xa rồi / Quên nhau đã quên rồi / … / Nước mắt đã buông xuôi / Theo tiếng hát qua đời.
******
IV. Trăng Mùa Thu Gãy Đôi, Chim Nào Bay Về Xứ
Ai từng yêu rồi mới biết. Yêu, khổ lắm. Yêu, buồn nhiều hơn vui. Yêu, là chết ở trong lòng, cả đống.
Có bao giờ, bạn tự nhủ lòng, thôi, đừng yêu nữa không? Vì yêu rất mệt. Vì yêu rất oải. Một cuộc tình đi qua là một đường trần rất mỏi, có đúng thế không?
Và nỗi buồn thì dằng dặc, khôn nguôi. Những tủi thân, những hờn dỗi, dù đã cách xa rồi, vẫn cứ đầy ứ trong hồn, mỗi khi sực nhớ: Anh đừng nhìn em nữa / Hoa xanh đã phai rồi / Còn nhìn em chi nữa / Xót lòng nhau mà thôi.
Xa rồi mà vẫn xót? Thì liệu tình ấy đã thực phai phôi? Có phải vậy không mà cứ không đành, mà cứ đớn đau, tự dày vò trong tột cùng mòn mỏi: Người đã quên ta rồi / Quên ta rồi hẳn chứ / Trăng mùa thu gãy đôi / Chim nào bay về xứ.
Đôi khi, cả một bài thơ, chỉ cần một câu thơ hay thôi, là cũng đủ - trăng mùa thu gãy đôi - mỗi mảnh rơi một bờ, chia ly, tang tóc.
Trăng gãy. Tình cũng gãy. Nhưng lòng thì không quên, lòng cứ mãi theo dấu chim bay về cố xứ: Chim ơi có gặp người / Nhắn giùm ta vẫn nhớ / Hoa đời phai sắc tươi / Đêm gối sầu nức nở.
Kiếp này không trọn vui, thì anh ơi, hẹn đến kiếp sau, anh nhé. Một kiếp sau lại từ đầu. Một kiếp sau luôn bên nhau, không rời. Một kiếp sau bình yên, không lo sợ: Kiếp nào có yêu nhau / Nhớ tìm khi chưa nở / Hoa xanh tận nghìn sau / Tình xanh không lo sợ.
Tôi cũng thế với người tôi yêu. Tôi thường mộng, một kiếp sau, từ đầu, từ khi hoa chưa nụ. Nếu một trăm năm sống có ba mươi sáu ngàn ngày, thì tôi ước, kiếp sau, đủ ba mươi sáu ngàn ngày ấy, không lìa nhau giờ nào, không rời nhau phút nào, với người tôi yêu.
Nhưng đó vẫn là mơ. Đời ấy mà, có bao giờ như ý. Nên chỉ mình em nơi đây. Nên chỉ mình em rượu đắng. Nhắp cạn rồi mà vẫn chẳng thấy anh đâu: Lệ nhòa trên gối trắng / Anh đâu, anh đâu rồi / Rượu yêu nồng cay đắng / Sao cạn mình em thôi.
Chỉ cần đọc một bài thơ, là ta cũng đủ nhìn ra một người thơ. Rất tình, phải thế không. Rất nồng nàn, phải thế không. Rất ngọt ngào và ấm áp, phải thế không.
Minh Đức Hoài Trinh là như vậy. Tôi nhìn ra, bà có một trái tim thật ấm. Tôi nhìn ra, bà có một tâm hồn thật thơ. Nhưng, tình yêu lại là một chuyện hoàn toàn khác.
Tình yêu, tôi tin vào thuyết định mệnh, như Nguyễn Du từng lý giải cho nàng Kiều, vì sao phải cạn tuổi thanh xuân trong mệnh khổ:
Ngẫm hay muôn sự tại trời
Trời kia đã bắt làm người có thân
Bắt phong trần phải phong trần
Cho thanh cao mới được phần thanh cao
Có đâu thiên vị người nào
Chữ tài chữ mệnh dồi dào cả hai - (Truyện Kiều)
******
V. Anh Đâu, Anh Đâu Rồi?
Rất nức nở. Rất đau đớn, Rất buồn thương. Đó là mới chỉ phần lời thôi, chưa nói khi nghe nhạc.
Ai nói Phạm Duy là phù thủy nhỉ. Phù thủy thì có nhiều phép màu. Phạm Duy có nhiều hơn cả phép màu. Ông trao hơi thở cho bài thơ, để bài thơ được đi lại, nói năng, hồn nhiên cười đùa, rồi vật vã khóc lóc. Ông cho bài thơ sự sống. Tiếng hát còn, thơ còn. Giai điệu còn, bài thơ sẽ hoài còn ngân nga trên môi người cất.
Trong câu “hương trinh đã tan rồi” mà Phạm Duy có viết thêm, xin đừng hiểu chữ “trinh” đây là trinh tiết.
Mà Trinh đây là tên của Minh Đức Hoài Trinh, “hương trinh”, vì vậy, sẽ được hiểu là hương sắc của Trinh.
Xin người yêu đừng nhìn mình nữa, chỉ là nỗi hờn, chỉ là nỗi đau. Anh nhìn chi, khi em đang cơn tức tưởi. Nhìn chi lúc em ngằn ngặt lệ, không ngừng. Nhìn chi, khi mà em, lúc này, trong hồn, chỉ toàn nỗi bi thương chất ngất.
Gặp người chăng, cũng thế, Phạm Duy cũng cho điệp lại hai lần. Điều đó chứng tỏ, Phạm Duy rất hiểu người thơ, rất cảm bài thơ.
Chẳng có gì cần bằng, lúc này, chẳng có gì cần bằng, trong đời này, việc có anh, được bên anh, nhìn thấy anh - khao khát nhất của đời em đó. Nhưng em không làm được. Giờ, em chỉ có thể, biết tin anh qua bầy chim viễn xứ. Không biết chúng, liệu có gặp được anh không, khi ngoài kia, trời giăng sương gió tơi bời.
Nên quẩn quanh hoài, câu hỏi, lòng đau như dao cắt: Anh đâu, anh đâu rồi? / Anh đâu, anh đâu rồi?
******
VI. Kiếp Nào Có Yêu Nhau
Bà Minh Đức Hoài Trinh làm không nhiều thơ. Và thơ bà, cũng không phải là những tuyệt tác có một khó hai.
Nhưng hề chi chuyện đó. Chỉ cần mối giao hòa giữa thơ bà và người soạn nhạc tài hoa Phạm Duy thôi, là đủ rồi.
Dẫu “hương trinh đã tan”, nhưng tôi tin, mãi mãi trong lòng người mộ điệu, vẫn đau đáu hoài, câu khắc khoải của người xưa:
Kiếp Nào Có Yêu Nhau!
Sài Gòn 01.07.2025
Phạm Hiền Mây
Nguồn: Fb Phạm Hiền Mây